Ο Μεταμοντερνισμός για αρχάριους (διάλεξη)

Διάλεξη του Ζωγράφου-εκπαιδευτικού Κωνσταντίνου Κωστούρου στη Φοιτητική Εστία του Πανεπιστημίου Αθηνών

Περιγραφή:

Postmodernism for Dummies


Αλήθεια, τι σημαίνει η λέξη «μεταμοντερνισμός»; Ποια η διαφορά της «μοντέρνας» από τη «σύγχρονη τέχνη»; Κατά πόσο έχει αλλάξει η φύση της ίδιας της τέχνης και κατά πόσο ο τρόπος που εμείς τη βλέπουμε σήμερα; Τι είναι όλα αυτά τα ακατανόητα μεγάλα κατασκευάσματα που βλέπουμε στα μουσεία σύγχρονης τέχνης; Τι σχέση έχει η τέχνη των γκαλερί με την δική μας αισθητική; Τι ρόλο έχει παίξει το βίντεο και ο ηλεκτρονικός υπολογιστής στην οπτική μας; Εν τέλει είμαστε όλοι εν δυνάμει καλλιτέχνες και ποια είναι αυτά τα κοινωνικά φαινόμενα που αλληλεπιδρούν με την υπάρχουσα εικαστική πραγματικότητα; 

Μια διάλεξη – ζωντανή επικοινωνία με το κοινό, που δανείζεται τον τίτλο της, από την επιτηδευμένη απλότητα, της παγκοσμίως γνωστής σειράς βιβλίων «….For Dummies». Τα εν λόγω βιβλία φιλοδοξούν να προσφέρουν λύσεις και εξηγήσεις για τα πάντα με απλοϊκό τρόπο, από την φιλοσοφία (Philosophy for Dummies), έως την κηπουρική (Gardening for Dummies»). Η εκδήλωση, εμπνεόμενη και προβοκάροντας ταυτόχρονα τη λογική της ενημέρωσης για τα πάντα που κυριαρχεί στην εποχή της πληροφορίας, αποσκοπεί στο να δώσει κάποια στοιχεία για το πώς λειτουργεί ο κόσμος της τέχνης σήμερα.

Αυτό που θα μας απασχολήσει είναι η τέχνη σε σχέση με τη σύγχρονη ζωή. Επειδή το θέμα δείχνει αρκετά «βαρύ» και ίσως απόμακρο, δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην επικοινωνία των προς εξέταση φαινομένων, έτσι ώστε η εισήγηση να είναι διανθισμένη με εικόνες, βίντεο, μουσική και δομημένη με τρόπο τέτοιο, που να προτρέπει σε συνεχή συμμετοχή των θεατών, μέσα από τον ζωντανό διάλογο. Εκτός των ακραιφνών εικαστικών έργων και ιδεών που θα παρουσιαστούν, θα γίνει προσπάθεια σύνδεσης της σύγχρονης μαζικής καλλιτεχνικής και κοινωνικής δραστηριότητας, με την λεγόμενη «υψηλή κουλτούρα», μέσω χιουμοριστικών και (ελαφρώς) προκλητικών αναφορών.

Μια λιμναία Οδύσσεια λοιπόν, από την εννοιολογική τέχνη, στις συνταγές μαγειρικής του Jamie Oliver, από την μουσική των Radiohead στην εκλεπτυσμένη τζαζ του Dave Brubeck και από τον κυβισμό του Picasso, στην ζωγραφική ικανότητα των makeup artists! 

How Is This Art? or, What I Learned from Conceptual Art

Πηγή: http://www.moma.org/explore/inside_out/2015/02/27/five-for-friday-how-is-this-art-or-what-i-learned-from-conceptual-art

When you visit a modern art museum it can be easy to find yourself looking at a blank white canvas or a pile of bricks and wonder, “How is this art? Shouldn’t art be about something?” The problem of appreciating art is not limited to casual viewers. As an artist and employee at MoMA, I too can find it tough to relate to certain artworks. But the good news is that we can do more than just throw up our hands and ask for our money back. With a bit of imagination, we can make up our own ideas about an artwork and those stories may end up having more meaning to us than any art historical analysis.

I decided to ignore all the wall labels and history books and challenge myself to find personal meaning in five frustratingly hard-to-relate-to works in the Minimalism and Conceptual art galleries on MoMA’s fourth floor. Below are my impressions, but feel to share some of your own interpretations in the comments section.

Chill Out and Dream

Robert Ryman. Twin. 1966
Sometimes I pretend I’m the artist and ask myself, “What would I need to be feeling to make this?” A nearly all-white painting may be advocating that there isn’t an image that I’m in need of, but rather a lack of an image that I need most. Maybe this white painting is a reflection of my overbooked schedule and a longing for a life that’s a little less cluttered, a little calmer, and one that has plenty of space for my own imagination.

Keep It Simple 




















Carl Andre. Equivalent V. 1966–69
Why is this sculpture on the floor? Aren’t sculptures typically on pedestals? Ironically, the reason this pretentious looking sculpture is on the floor may suggest that art should be less pretentious and a bit more grounded. Okay, but why are the bricks neatly organized in the most boring way possible? If it’s not a prank on the viewer, then what is the message? Well, the sculpture reminds me of a building but with no mortar, windows, arches, or walls. Maybe it’s all about purity: no pedestal, no construction, no frills, just the most simple version of something with only the basic building blocks left on view. It may just be about keeping things simple.

Appreciate the Overlooked 




























Robert Ryman. Pace. 1984
This work is especially baffling. A board with two strings—Why? The board doesn’t look sturdy, the sting doesn’t seem strong, and there isn’t any color or form. It just seems to be outlining empty space from the floor to the board and from the wall to the strings. Maybe highlighting that particular bit of air is the point? It’s not so unusual to appreciate the size of a room or the proportions of a table. Maybe that bit of space is something to appreciate.

Take Extra Care during Life’s Transitions

Pino Pascali. Bridge. 1968
This sculpture immediately makes me think of two contrasting things: a rickety old bridge and a soft, warm hammock. To me bridges are symbols for transitions, and hammocks are symbols of love and comfort. It’s a reminder to take the time to give myself extra love, care, and comfort when I’m making big transitions.

Be Silly

Joseph Kosuth. Titled (Art as Idea as Idea) The Word “Definition”. 1966–68
Ha! It’s a definition of a definition. That’s funny (even if the artist didn’t mean it to be funny). But isn’t art only for important, serious topics? Well, maybe it’s important to be silly sometimes.

Εισαγωγή στη σύγχρονη τέχνη: αφηρημένος εξπρεσσιονισμός, pop art, μινιμαλισμός κ.α

Στο https://www.khanacademy.org/humanities/art-1010 μπορείτε να βρείτε (στα αγγλικά) άρθρα και βίντεο για μια σειρά καλλιτεχνών και κινημάτων της μοντέρνας και σύγχρονης τέχνης που επιχειρούν να αναλύσουν συγκεκριμένα έργα και κινήματα.

Για παράδειγμα, για τον αφηρημένο εξπρεσσιονισμό θα βρείτε πολλές πληροφορίες και βίντεο εδώ: https://www.khanacademy.org/humanities/art-1010/abstract-exp-nyschool

Για την pop art εδώ: https://www.khanacademy.org/humanities/art-1010/pop

Για τον μινιμαλισμό εδώ: https://www.khanacademy.org/humanities/art-1010/minimalism-earthworks

Δείτε και μόνοι σας ποια κατηγορία έργων σας ενδιαφέρει!

"Getting" Contemporary Art

Πηγή: https://www.khanacademy.org/humanities/art-1010/pop/a/contemporary-art-an-introduction

"Getting" Contemporary Art

It's ironic that many people say they don't "get" contemporary art because, unlike Egyptian tomb painting or Greek sculpture, art made since 1960 reflects our own recent past. It speaks to the dramatic social, political and technological changes of the last 50 years, and it questions many of society's values and assumptions—a tendency of postmodernism, a concept sometimes used to describe contemporary art. What makes today's art especially challenging is that, like the world around us, it has become more diverse and cannot be easily defined through a list of visual characteristics, artistic themes or cultural concerns.

Girl Looking at: Andy Warhol, Campbell's Soup Cans, 1962, synthetic polymer on 32 canvases each 20 x 16 inches (The Museum of Modern Art) (photo: Steven Zucker)

Minimalism and Pop Art, two major art movements of the early 1960s, offer clues to the different directions of art in the late 20th and 21st century. Both rejected established expectations about art's aesthetic qualities and need for originality. Minimalist objects are spare geometric forms, often made from industrial processes and materials, which lack surface details, expressive markings, and any discernable meaning. Pop Art took its subject matter from low-brow sources like comic books and advertising. Like Minimalism, its use of commercial techniques eliminated emotional content implied by the artist?s individual approach, something that had been important to the previous generation of modern painters. The result was that both movements effectively blurred the line distinguishing fine art from more ordinary aspects of life, and forced us to reconsider art's place and purpose in the world.

Shifting Strategies

Minimalism and Pop Art paved the way for later artists to explore questions about the conceptual nature of art, its form, its production, and its ability to communicate in different ways. In the late 1960s and 1970s, these ideas led to a "dematerialization of art," when artists turned away from painting and sculpture to experiment with new formats including photography, film and video, performance art, large-scale installations and earth works. Although some critics of the time foretold "the death of painting," art today encompasses a broad range of traditional and experimental media, including works that rely on Internet technology and other scientific innovations.

John Baldessari, I Will Not Make Any More Boring Art, 1971, lithograph, 22-7/16 x 30-1/16 inches (The Museum of Modern Art). Copyright John Baldessari, courtesy of the artist.

Contemporary artists continue to use a varied vocabulary of abstract and representational forms to convey their ideas. It is important to remember that the art of our time did not develop in a vacuum; rather, it reflects the social and political concerns of its cultural context. For example, artists like Judy Chicago, who were inspired by the feminist movement of the early 1970s, embraced imagery and art forms that had historical connections to women.

In the 1980s, artists appropriated the style and methods of mass media advertising to investigate issues of cultural authority and identity politics. More recently, artists like Maya Lin, who designed the Vietnam Veterans' Memorial Wall in Washington D.C., and Richard Serra, who was loosely associated with Minimalism in the 1960s, have adapted characteristics of Minimalist art to create new abstract sculptures that encourage more personal interaction and emotional response among viewers.

These shifting strategies to engage the viewer show how contemporary art's significance exists beyond the object itself. Its meaning develops from cultural discourse, interpretation and a range of individual understandings, in addition to the formal and conceptual problems that first motivated the artist. In this way, the art of our times may serve as a catalyst for an on-going process of open discussion and intellectual inquiry about the world today.

Text by Virginia B. Spivey

Why is this art? Andy Warhol, Campbell's Soup Cans

So, why is this art?

To Walker Art Center (ένα γνωστό κέντρο τέχνης στη Μινεάπολη των ΗΠΑ) έχει δημιουργήσει μια σειρά δραστηριοτήτων που φιλοδοξούν να βοηθήσουν μαθητές να απαντήσουν σε 9 βασικές ερωτήσεις σχετικά με το "τι είναι τέχνη" και αν κάποια έργα τελικά είναι τέχνη και γιατί.

Σύμφωνα με το site, οι ερωτήσεις-κλειδιά που πρέπει να απαντήσει κανείς πριν αποφανθεί ότι κάτι δεν είναι τέχνη, είναι οι εξής:

1. Τι είναι τέχνη;
2. Η τέχνη πρέπει να είναι όμορφη;
3. Η τέχνη πρέπει να είναι αφηγηματική; (δηλαδή να αφηγείται μια ιστορία;)
4. Η τέχνη θα πρέπει να είναι ρεαλιστική;
5. Τι προέχει, η τέχνη ή η ιδέα;
6. Η τέχνη εκφράζει συναισθήματα;
7. Η τέχνη είναι ένα αντικείμενο ή η διαδικασία;
8. Ποιά είναι η διαφορά μεταξύ της τέχνης και της μαζικής κουλτούρας;
9. Μπορεί η τέχνη να αλλάξει την κοινωνία;

Τα έργα που προτείνει το Walker Art Center και τα φύλλα δραστηριοτήτων μπορείτε να τα βρείτε εδώ: 

http://schools.walkerart.org/swita/

"So, why Is this art?" centers on nine key questions and various activities that will prompt discussions about the nature of art. It is not an art history survey or overview of 20th- and 21st-century art. This Web site includes images of 36 artworks from the Walker’s permanent collection and brief background information about the art and artists. Selected sets of images will be viewed in different combinations as each key question is are explored. Works of art that correspond to each key question can be viewed in two ways. A link in each key question page leads to an interactive online image, or a PDF file of images may be downloaded from each key question page for printing.

The questions posed here address issues that span time periods and stylistic groupings. The material is intended to offer different viewpoints rather than draw conclusions about what makes something a work of art. It is our hope that discussions beginning with “So, why is this art?” will continue in the classroom and during visits to the Walker, further providing a basis for thinking about art wherever it is encountered.

Note to teachers: We suggest previewing the images because some contain content that may be disturbing to your students.

The nine key questions are:
1. What is art?
2. Should art be beautiful?
3. Does art have to tell a story?
4. Should art be realistic?
5. Which comes first, the art or the idea?
6. Does art express emotions?
7. Is art an object or is it a process?
8. What is the difference between art and popular culture?
9. Can art change society?

Each section features a short introduction to be read by the students or presented by the teacher, followed by discussion questions and activities that include viewing some or all of the artworks. Each section builds upon the one before it, and we recommend that the topics be covered in order. The material may also be spread out during several class periods and interspersed with studio-based projects.

Περισσότερες πληροφορίες για το Walker Art Center  εδώ: http://www.walkerart.org/

Τί είναι Τέχνη; (άρθρο)

(άρθρο της Ανδριανής Αμπάβη, πηγή: http://www.artmag.gr/articles/art-articles/about-art/item/1623-what-is-art )

Τί είναι Τέχνη; 

Διάφορες θεωρίες έχουν ειπωθεί για την τέχνη και την αισθητική, για θέματα που σχετίζονται με το πεδίο που γενικά αποκαλείται θεωρία της τέχνης. Θα αναφερθώ σε μερικούς σημαντικούς θεωρητικούς, φιλοσόφους και ιστορικούς τέχνης που το έργο τους επηρέασε τόσο αισθητικά αλλά και κοινωνικά στο τι είναι τέχνη και από ποιους παράγοντες εξαρτάται.

Από τον Πλάτωνα (427-347 π.Χ.) και μετά, πολλοί φιλόσοφοι έχουν προτείνει θεωρίες για την τέχνη και την αισθητική. Ο όρος «αισθητική» προέρχεται από την αρχαιοελληνική λέξη αίσθησις και σημαίνει την αισθαντικότητα ή την αντίληψη. Παρουσιάστηκε ως χαρακτηρισμός στη μελέτη της καλλιτεχνικής εμπειρίας από τον Alexander Baumgarten (1714-1762). Ο σκωτσέζος φιλόσοφος David Hume (1711- 1776) χρησιμοποιούσε τον όρο «καλαισθησία», μια εξευγενισμένη ικανότητα να αντιλαμβάνεται κανείς την ποιότητα ενός έργου τέχνης, ενώ ο Immanuel Kant(1724-1804) ότι η αισθητική βιώνεται ως εμπειρία όταν ένα αισθησιακό αντικείμενο διεγείρει τα συναισθήματα, τη διάνοια και τη φαντασία μας.

Οι δύο τελευταίοι ακολούθησαν διαφορετικές προσεγγίσεις και το τι είναι «ωραίο». Ο Hume έδωσε έμφαση στην μόρφωση και την εμπειρία, οι άνθρωποι δηλ. που διαθέτουν καλαισθησία αποκτούν ορισμένες ικανότητες που τους οδηγούν σε συμφωνία σχετικά με το ποιοι συγγραφείς και ποια έργα τέχνης είναι τα καλύτερα. Ο Kant μίλησε για καλαισθητικές κρίσεις αλλά ασχολήθηκε προκειμένου να εξηγήσει τις κρίσεις περί του Ωραίου. Επιχείρησε να περιγράψει τις ανθρώπινες ικανότητες της αντίληψης και της διάκρισης σχετικά με τον κόσμο που μας περιβάλλει. Υπάρχει μια περίπλοκη διάδραση ανάμεσα στις διανοητικές δυνάμεις, συμπεριλαμβανομένης της αντίληψης, της φαντασίας και της διάνοιας ή της κρίσης. Υποστήριζε ότι ένα όμορφο πράγμα διαθέτει «τελικότητα χωρίς σκοπό».

Οι κήποι στις Βερσαλλίες

Ο Arthur Danto δεν αποδέχεται κάποιο συγκεκριμένο τύπο τέχνης και μας βοηθά να καταλάβουμε γιατί είναι αποδεκτά τόσα διαφορετικά είδη, όπως τις γιορτές αίματος, τις Βερσαλλίες, τους νεκρούς καρχαρίες (Demian Hirst) και την πλαστική χειρουργική, ως τέχνη. Συμπεραίνει ότι έργο τέχνης είναι ένα αντικείμενο που ενσωματώνει ένα νόημα: «Τίποτα δεν είναι έργο τέχνης χωρίς ερμηνεία που να το θεσμοθετεί ως τέτοιο». Ισχυρίζεται ότι σε κάθε εποχή και συγκείμενο ο καλλιτέχνης δημιουργεί κάτι και ισχυρίζεται ότι είναι τέχνη βασιζόμενος σε μια συλλογική θεωρία της τέχνης, που το κοινό μπορεί να αντιληφθεί, δοθέντος του ιστορικού και θεσμοθετημένου συγκείμενου.

Στην εποχή μας, τουλάχιστον από κάποια έργα του Duchamp και τα Brillo Boxes του Warhol και μετά, σχεδόν τα πάντα είναι αποδεκτά. Γι? αυτό και όλες οι ερμηνείες των προγενέστερων φιλοσόφων -που όριζαν την τέχνη με όρους Ωραίου, Μορφής κ.λπ.- σήμερα φαίνονται υπερβολικά άκαμπτες.

Ο Danto όταν επισκέφτηκε τα Brillo Boxes έφτασε στο σημείο να παρατηρήσει ότι τα φτιαγμένα από φύλλα κόντρα πλακέ ήταν καλοφτιαγμένα καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι υπάρχει μια ποικιλία από τρόπους που οι καλλιτέχνες ενσωματώνουν τις ιδέες τους στην τέχνη.

Andy Warhol, Brillo Boxes, 1964

Duchamp, Fontaine, 1917

Η διευρυμένη θεωρία του Danto περί τέχνης μας παρακινεί να «μπούμε» σε όλα τα έργα και τα μηνύματα απλά κάποια έχουν καλύτερη δυνατότητα επικοινωνίας από κάποια άλλα. Εξηγεί ότι αυτό προϋποθέτει να συνυπολογίσουμε τα υλικά και τα μορφικά χαρακτηριστικά των καλλιτεχνημάτων: ο ποιητικός λόγος του Ευριπίδη, το παιχνίδι των νερών στα συντριβάνια του Le Notre, το ύψος και το φως του καθεδρικού ναού της Chartres οι πρόοδοι της χορωδίας και της ενορχήστρωσης του Wagner.

Καθεδρικός Ναός Chartres,                                      Κήπος Ζεν

Μελετώντας παραδείγματα μη δυτικής τέχνης επιβεβαιώνεται ότι η τέχνη έχει λάβει ποικίλες μορφές σε διαφορετικά ιστορικά συγκείμενα. Η ιαπωνική τέχνη φαίνεται σε γενικές γραμμές «φυσική» στους δυτικούς, με τα δέντρα τους, τους βράχους, τα στριφογυριστά μονοπάτια, τις λίμνες και τους καταρράκτες. Ακόμα και η ιεροτελεστία του τσαγιού στο Ζενκαθοδηγείται από λεπτεπίλεπτες αρχές αρμονίας και ηρεμίας και επηρεάζουν τα πάντα, από την επιλογή των λουλουδιών, τα σκίαστρα των παραθύρων και την κεραμική, ως τον τρόπο που ετοιμάζεται το τσάι.

Οι ινδιάνοι Huichol, που ζουν σε ορεινά χωριά του Μεξικού, κατασκευάζουν τις μάσκες τους και τα αναθηματικά κύπελλα rukuri για τις τελετές peyote, χρησιμοποιώντας γυάλινες χάντρες από την Ιαπωνία και την Τσεχοσλοβακία.

Έργα των ινδιάνων Huichol

Ο John Dewey (1859- 1952) στο βιβλίο του «Art as Experience» [Η Τέχνη ως Εμπειρία] (1934) έγραψε ότι η τέχνη γκρεμίζει τα σύνορα μεταξύ των πολιτισμών και είναι εντέλει «μια παγκόσμια γλώσσα», προκαλώντας μας να αγωνιστούμε για να αποκτήσουμε την εσωτερική εμπειρία ενός άλλου πολιτισμού. Συγκεκριμένα λέει: «Τα σύνορα διαλύονται, οι προκαταλήψεις που μας περιορίζουν εξαφανίζονται, όταν μπαίνουμε στο πνεύμα της νέγρικης ή πολυνησιακής τέχνης. Αυτή η ασυνείδητη διάλυση των ορίων είναι πολύ περισσότερο αποτελεσματική σε σχέση με μία αλλαγή που επηρεάζεται από τη λογική, επειδή η πρώτη εισέρχεται κατευθείαν στην κοσμοθεώρηση». Ενθαρρύνει τον κόσμο να έχει μια συναισθηματική επαφή με την προερχόμενη από άλλη εποχή ή πολιτισμό τέχνη. Και τι εννοεί με αυτό; Ότι η πληροφόρηση «εξωτερικών δεδομένων» εμπλουτίζει και βοηθάει να βελτιωθεί ιδιαίτερα η εμπειρία μας. Η γνώση των πολιτιστικών συγκείμενων και οι αλληλεπιδράσεις επηρεάζουν την κατανόηση πολλών διαφορετικών εκδηλώσεων της τέχνης.

Ο ανθρωπολόγος Richard Anderson (με ειδίκευση στην τέχνη ή «εθνο-αισθητικός») ορίζει την τέχνη ως «πολιτισμικά σημαίνον νόημα, επιδέξια κωδικοποιημένο σε ένα μέσο που μας επηρεάζει, που απευθύνεται στις αισθήσεις».

Λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω, συμπεραίνουμε ότι η μακρά ιστορία των παγκόσμιων πολιτισμικών αλληλεπιδράσεων είχε τεράστια επιρροή στην καλλιτεχνική παραγωγή και σήμερα διαφοροποιείται από το ρόλο που έπαιξαν τα νέα μέσα και οι τηλεπικοινωνίες καθώς και από τη μεγάλη ανάπτυξη της διεθνούς αγοράς τέχνης.

Οι νέες τεχνολογίες έχουν κάνει κάθε μορφή τέχνης, από τα εικαστικά έως τον κινηματογράφο και τη μουσική, διαθέσιμα στον καθένα μας, και στο σπίτι μας. Το ίδιο το διαδίκτυο, μέσα από μηχανές αναζήτησης όπως το Google, αποτελεί πλέον μια τεράστια βιβλιοθήκη/ μουσείο, όπου όλη η γνώση και όλα τα έργα της ανθρωπότητας είναι διαθέσιμα.

Damien Hirst, Οι νεκροί καρχαρίες

Το 1978 ο William Burroughs (1914- 1997), ένας συγγραφέας ο οποίος θα παίξει μεγάλο ρόλο στη μορφοποίηση μιας φιλοσοφίας για την τεχνολογία, δήλωνε σε μια συνέντευξη ότι «θα υπάρξει ολοένα και μεγαλύτερη ανάμειξη τέχνης και επιστήμης». Αυτό ήδη φαινότανε από τα αιτήματα της σχολής Bauhaus και ακόμη περισσότερο από το Κέντρο Προωθημένων Οπτικών Σπουδών (Center for Advanced Visual Studies) του ΜΙΤ από την δεκαετία του '60 και μετά. Ακόμη και στην Ελλάδα του ?70 ο Παντελής Ξαγοράκης δούλευε προς αυτή την κατεύθυνση.

Επίσης σήμερα, συναντάμε ποικίλους τρόπους πολιτισμικής επαφής που κυμαίνονται από τον ειλικρινή σεβασμό μέχρι τη χονδροειδή εμπορευματοποίηση. Η τέχνη και το χρήμα αλληλοεπηρεάζονται σε πολλούς θεσμούς- ιδιαιτέρως στα μουσεία. Τα μουσεία συντηρούν, συλλέγουν (αντικείμενα), εκπαιδεύουν το κοινό και προσφέρουν πρότυπα ως προς την αξία και την ποιότητα της τέχνης. Ακόμη και μικρές πόλεις συχνά διαθέτουν πολλά μουσεία. Όμως διαφοροποιούνται σε ευρωπαϊκά αστικά μουσεία (π.χ. το Λούβρο στο Παρίσι), παρουσιάζοντας καλλιτέχνες που ανήκουν σε κάποια μειονότητα (π.χ. Μουσείο Ινδιάνικων Τεχνών και Πολιτισμού στη Santa Fe),μουσεία που εκθέτουν σημαντικά αρχαιολογικά ευρήματα (π.χ. Μουσείο των Δελφών), ενώ άλλα μουσεία οφείλουν την εμφάνισή τους στις ειδικές συνθήκες της τοπικής παραγωγής (π.χ. Μουσείο Πλακιδίων στη Λισσαβώνα). Κάποια μουσεία είναι δύσκολο να ταξινομηθούν, καθώς συνδυάζουν την τοπική, επιστημονική και ιατρική ιστορία (π.χ. Γουσταβιανό Μουσείο της Ουψάλας στη Σουηδία). Το σημαντικό πάντως είναι ότι τα μουσεία και τα σύγχρονα ιδρύματα επικυρώνουν κλασικές σταθερές της καλλιτεχνικής αξίας σε συνδυασμό πάντα με τα κοινωνικά και όχι μόνο status που υπάρχουν. Ένας άλλος παράγοντας που επιδρά στο νόημα της τέχνης είναι το φύλλο και η σεξουαλική προτίμηση μαζί με την εθνικότητα, την εθνότητα, την πολιτική και τη θρησκεία.

Ένας θεωρητικός που αντιμετώπισε την τέχνη ως έκφραση συναισθημάτων ήταν ο πρωτοπόρος ψυχαναλυτήςSigmund Freud (1856- 1939). Περιέγραψε ορισμένες βιολογικά καθορισμένες επιθυμίες -συνειδητές και ασυνείδητες- και εξηγούσε ότι «Ο καλλιτέχνης πιέζεται από ενστικτώδεις ανάγκες..ποθεί να επιτύχει τιμή, εξουσία, πλούτη, δόξα και την αγάπη των γυναικών, όμως του λείπουν τα μέσα για να πραγματοποιήσει αυτές τις απολαύσεις. Έτσι, όπως κάθε άλλος με ανικανοποίητους πόθους, αποστρέφεται την πραγματικότητα και μεταφέρει όλο του το ενδιαφέρον και όλη του τη λίμπιντο στην πραγματοποίηση των επιθυμιών του στη σφαίρα της φαντασίας, απ? όπου ο δρόμος, ενδεχομένως, οδηγεί τελικά εύκολα στη νεύρωση». Το βασικό πρόβλημα εδώ είναι ότι η αντίληψη ότι η τέχνη μπορεί να εκφράζει μόνο συναισθήματα φαίνεται υπερβολικά περιοριστική. Άλλοι διανοητές όπως οι Benedetto Croce (1866- 1952), R. G. Collingwood (1889- 1943), Susanne Langer (1895-1985), ισχυρίστηκαν ότι η τέχνη βοηθάει τους καλλιτέχνες να εκφράσουν τα προσωπικά τους συναισθήματα με περίπλοκους τρόπους, που συνδέονται με αντίστοιχους τρόπους έκφρασης.

Αυτό που διαφοροποιεί τον σύγχρονο πολιτισμό από τους προηγούμενους είναι η ταχύτητα, σημείωνε ο Marc Bloch(1886- 1944). Η μεταμόρφωση συμβαίνει στο διάστημα της ίδιας γενιάς, όμως αυτές οι μεταμορφώσεις δεν έχουν να κάνουν με νεωτερικές καινοτομίες, δεν έχουν, συχνά, καν σχέση με νέες ιδεολογίες που αντικαθιστούν τις παλαιές (όπως συνέβαινε στο παρελθόν). Στην εποχή μας, το lifestyle μαζί με το εμπόριο της τέχνης και μια σειρά αστάθμητων παραγόντων είναι υπεύθυνοι για τις εξελίξεις στη σύγχρονη τέχνη ή για τις ραγδαίες αλλαγές. Όπως αναφέρει και ηCynthia Freeland, ίσως για πρώτη φορά στην ιστορία της τέχνης, νεαροί καλλιτέχνες παρελαύνουν θριαμβευτικά από τις σελίδες των περιοδικών και των εφημερίδων ως «οι σημαντικότεροι σήμερα», για να καταβαραθρωθούν την επόμενη χρονιά και να εμφανιστούν οι επόμενοι, ακόμη νεώτεροι. Το αποτέλεσμα για το κοινό των εικαστικών είναι μια απόλυτη σύγχυση και αδυναμία κατανόησης. Η αδυναμία να κατανοήσουμε το νέο κόσμο, η αιτία του χάους της σύγχρονης τέχνης όπως υποστήριζε ο Kenneth Clark (1903- 1983).

Συνοψίζοντας, και οι δύο θεωρίες της τέχνης (του Dewey και Danto), η εκφραστική και η γνωσιακή, πρεσβεύουν ότι η τέχνη επικοινωνεί: έχει την δυνατότητα να μεταδίδει αισθήσεις και συναισθήματα, ή σκέψεις και ιδέες. Η ερμηνεία είναι σημαντική, επειδή βοηθά να κατανοήσουμε τον τρόπο με τον οποίο το κάνει αυτό η τέχνη και πρέπει να εδράζεται σε λόγους και αποδείξεις, να προσφέρει ένα πλούσιο, περίπλοκο και διαφωτιστικό τρόπο. Μερικές φορές, μια ερμηνεία μπορεί να μεταστρέψει μία καλλιτεχνική εμπειρία από την αποστροφή στην εκτίμηση και την κατανόηση (π.χ. Το μνημειακό τρίπτυχο του 1973 του εξπρεσιονιστή ζωγράφου Francis Bacon (1909-1992) όπου οι μορφές του είναι παραμορφωμένες, τα στόματά τους ουρλιάζουν, οι εικόνες είναι σκοτεινές και ενοχλητικές, σχεδόν αποπνέουν θάνατο).

Στο συγκεκριμένο έργο διάφοροι κριτικοί τοποθετήθηκαν χρησιμοποιώντας διαφορετικές προσεγγίσεις. Η διαφωνία των κριτικών είναι τυπική των διαμαχών στον κόσμο της τέχνης και δεν είναι άλυτες. Μας βοηθούν να εμβαθύνουμε στο έργο του καλλιτέχνη και να το κατανοήσουμε. Οι ερμηνείες είναι καλύτερες αν προσεγγίζουν περισσότερες πλευρές του έργου του καλλιτέχνη, το μορφικό στυλ και το περιεχόμενό του.

Francis Bacon, Τρίπτυχο1973

Τόσο η βιογραφία του καλλιτέχνη και μερικά δεδομένα της ζωής του όσο και η συναισθηματική κατάσταση που τον οδήγησαν να δημιουργήσει ένα έργο (π.χ. ορμώμενος από το θάνατο αγαπημένου προσώπου ή από τις αντίξοες συνθήκες κατά την διάρκεια ενός πολέμου), ολοκληρώνουν το «παζλ» με τον τρόπο που τελικά οργάνωσε τα μορφικά του στοιχεία, δίνοντάς μας την καλύτερη δυνατή ερμηνεία ενός έργου.

Υπάρχουν φορές πάλι, που οι κριτικοί προβάλουν ερμηνείες που οι ίδιοι καλλιτέχνες απορρίπτουν ή ακόμα να έχουν διαφορετικούς στόχους και προθέσεις.

Ο Michel Foucault (1926-1984) θεωρούσε ότι «τα έργα τέχνης πράγματι διαθέτουν νοήματα και το νόημα είναι ζήτημα όχι τόσο των επιθυμιών και των σκέψεων των καλλιτεχνών, όσο της εποχής στην οποία ζουν και εργάζονται. Οι καλλιτέχνες έχουν κοινές θεματικές αναζητήσεις σε μία δεδομένη επιστήμη με άλλους διανοούμενους, συμπεριλαμβανομένων των φιλοσόφων και των επιστημόνων». Επικεντρώνοντας στο κοινωνικό και ιστορικό συγκείμενο, η άποψη του Foucault καταλήγει να μοιάζει με εκείνες του Dewey και Danto. Όλοι φαίνονται να συμφωνούν ότι η τέχνη διαθέτει ένα νόημα που εδράζεται στον πολιτισμό εν γένει, αλλά και στις λεπτομέρειες ενός ιστορικού συγκείμενου.

Στην Αισθητική Θεωρία, ο Theodor Adorno (1903- 1969) υποστήριζε ότι «..Αυτό που πραγματικά απαιτούν τα έργα τέχνης από εμάς είναι γνώση ή, ακόμη καλύτερα, μια ικανότητα να κρίνουμε σωστά: θέλουν από εμάς να γνωρίσουμε τι είναι αληθινό και τι ψεύτικο σ' αυτά».

Η τέχνη για τους ανθρώπους πάντα ήταν, είναι και θα παραμείνει σημαντική. Όσα δημιουργούν οι καλλιτέχνες θα εξακολουθήσουν να μας γεννούν απορίες, αλλά και να μας προσφέρουν εικόνες και ευχαρίστηση. Η επέκταση και η διάδοση του συστήματος των μουσείων, των σχολών καλών τεχνών και του εμπορίου της τέχνης συνεχίζεται. Οι πιο παραδοσιακές μορφές του είδους, ζωγραφική και γλυπτική, δείχνουν να συνυπάρχουν με τα νέα μέσα της φωτογραφίας, του βίντεο, των πολυμέσων και των εγκαταστάσεων. Όπως έλεγε κάποτε και ο Heinrich Wolfflin (1864 ? 1945) «δεν είναι δυνατά όλα τα πράγματα σε όλες τις εποχές».

Ο ζωγράφος Δημήτρης Mυταράς στο άρθρο «Τι είναι τέχνη;» αναφέρει ότι:

«H τέχνη απευθύνεται σε ελεύθερους ανθρώπους, αλλά είναι πολύ δύσκολο να καταλάβει κανείς ποιοι είναι οι ελεύθεροι άνθρωποι. H τέχνη δεν ερμηνεύεται ούτε με πολιτικά ούτε με καλλιτεχνικά μανιφέστα.

Oι σχολές, τα υλικά, οι τεχνοτροπίες, οι κοινωνικές ανακατατάξεις, οι συζητήσεις, οι φιλοσοφίες και τα κείμενα ασχολούνται μόνο με τα ερεθίσματα που δημιουργούν την τέχνη. Tην ίδια όμως τίποτε απολύτως δεν την ερμηνεύει».

Θα συμφωνήσω μαζί του συμπληρώνοντας ότι τέχνη ονομάζεται το σύνολο της ανθρώπινης δημιουργίας με βάση την πνευματική κατανόηση, επεξεργασία και ανάπλαση, κοινών εμπειριών της καθημερινής ζωής σε σχέση με το κοινωνικό, πολιτισμικό, ιστορικό και γεωγραφικό πλαίσιο στο οποίο διέπονται. Για όλα τα υπόλοιπα θέματα (περί αμφισβητήσεων, κρίσεων, συμβάσεων και θεμάτων ρουτίνας, το θάνατο της τέχνης σήμερα κ.α.) ας προβληματιστούν οι εκάστοτε αναλυτές της νεωτερικότητας και της τέχνης του 20ου και 21ου αιώνα!

«τέχνη ,ή [

Διά τών δυνατοτήτων τού νού, τού πνεύματος : => ΤΕΧΝΗ(ΝΟΗ)

χτίζω, δομώ, δημιουργώ μέ τίς σκέψεις μου καί τίς ''στερεοποιώ'' τίς δίνω μορφή, τίς γεννώ, τίς υλοποιώ καί τίς φέρνω καί τίς τοποθετώ στόν κόσμο:

ΤΕΧΝΗ Ρίζα ΤΕΚ => τέκτων, τεκτονεώ, τεκτοσύνη, τεκταίνομαι,

καί άρα ως τέκτων, συγχρόνως καθίσταμαι καί τέκων = πατήρ των δηλ.

Κι΄όπως πολύ σοφώς μάς πληροφορεί ο Πλάτων διά στόματος Σωκράτους στόν Κρατύλο (ΠλΚρ. 414:β)

Τέχνη είναι η κατοχή, η έξις νού, πνεύματος...

 Βιβλιογραφία:

- Μα είναι αυτό τέχνη;, Cynthia Freeland, Εκδόσεις ΠΛΕΘΡΟΝ, 2005

- Άρθρο «Τι είναι τέχνη;», Δημήτρης Μυταράς, Ένωση Καθηγητών Καλλιτεχνικών Μαθημάτων, 2007